بێ شك و شوبهه جهان و عالهمه ك ديتر پاش خلاسبينا عهمرێ ڤێ دنيايێ ههيه كو جهێ جهزا و موكافاتا عهمهلێ ئنسانايه، وه ههمى كه س وێ لوێ دهرێ حازر ببن و عهمهلێ خوهيێ قهنج و خراب ببينن. قورئانا پيروز ڤێ دهرحهقێ دا كه ره م دكت:
(فَمَنْ يَعْمَلْ مِثقالَ ذَرَّة خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثقالَ ذَرَّة شَرّاً يَرَهُ).
يانى: كهسێ هندى زهرهيهكى قهنجى كربت وێ ئه وێ ببينت، وه يێ هندى زهرهيهكى خرابى كر بت وێ ئه وێ ببينت.
بوٌ ڤێ گوتنا مه گوتى گه له ك دهليلێن عهقلٌى و نهقلٌى ژى ههنه.
ئهمێ بهحسا هنه ك دهليلێن قورئان و حهديسى ڤێ دهرحهقێ دا بكين، ئهما دهليلێن عهقلى بو سابت كرنا ڤێ يێكى چار دهليلن و زانا و عالم پێ وا سابت دكن كو پاش خلاسهكا عهمرێ ڤێ دنيايێ ئاخره ت ههيه كو دبيژنێ: «روژا قيامهتێ».
كورتێ يێك ژ چار دهليلێن عهقلٌى ئه ڤه يه:
خودايێ ئه ڤ عالهم چێكرى عادلٌ و حهكيمه، يانى نه ظولم و ستهمێ دكت و نهژى كارێن بێ چنه دكت، بهلكى ههمى كارێن وى بنهجىنه و دهليله ك ژێره ههيه. وه ل ڤى حالى دا ئه م دبينن ل ڤێ دنيايێ دا گه له ك ههنه ب وهزيفا خوه عه مه ل ناكن، وه پيێ خوه ژ بهركا خوه درێژتر دكن، حهقێ خهلكێ پێپهز دكن، ظولمێ دكن و ههمى كارێن نه باش پێكتينن، وه ئه م دبينن ل ڤێ دنيايێ دا نههاتن جهزادان و ئه ڤ دنيا تێرا جهزادانێ ژى ناكت، چكو جار ههيه ب ئهمرێ ظالمهكى ب ههزارا مروڤێن بێ گونه ه هاتبن كوشتن و گه له ك حه ق حقوق ژ بهين چو بن، ڤێجا ئهگهر ل دنيايێ دا بێت جهزادان و جهزايێ وى گه له ك گه له ك دژوار بت، وێ ئه وى بكوژن، حال حاله يێك جارێ كوشتن بو وى كێمه و گهرهكه ههزاران جارا و هێژ زێدهتر بێت كوشتن و ساخ كرن و ديسا بێت كوشتن. وه ئه ڤه ژى ل دنيايێ دا مومكن نينه.
نخوه ئاخره ت ههيه و خودايێ عادلێ حهكيم هنه ك ژ جهزايێ نهقهنج و ظالما و خهلات كرنا قهنج و باشا، بو وێ روژێ هشتيه.
وه ئهگهر ئاخره ت نهبت، هنگێ حاشا وێ كێماسى بكه ڤت عدالهتا خودێ، چكو ل ڤێ دنيايێ دا هنه ك قهنجن و هنه ك خراب، وه ئهگهر پاش مرنێ هێدى مروڤ پويچ ببن، فهنا ببن و حهساب و كتاب نهبت، هنگێ قهنج و خراب بهرابهر دبن و وه ك يێك لێ تێن. ئه ڤا ههژى تشتهكى بهرڤاژيێ عدالهتا خودێ تعالايه.
وه ئهما دهليلێن نهقلێ بو ههيين و هاتنا روژا قيامهتێ ژى ژ خوه گهلهكن.
يێك ژێ ئايهتا 7 يا سويرهتێ «تغابُن»ه، كه ره م دكت:
(زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثوا قُلْ بَلى وَ رَبِّى لَتُبْعَثنَّ ثم لَتُنَبَّؤُنّ بِما عَمِلْتُمْ).
يانى: كهسێن كوفر كرين گومان كرنه نايێن راكرن [بو مهحهشرێ]. [ئهى پێخهمبهر!] بێژه وان: ئهز بخودێكم، هونێ بێن راكرن [ژ قهبرا] و پاشێ ژى موحه قه ق هونێ بێن پێ حهساندن ژ وێ تشتا هه وهكرى.
دهلێله ك ديتر بو ههبينا روژا قيامهتێ ئه ڤه يه كو ل ههمى دينێن ئاسمانى دا باوهريا ب ڤێ روژێ ههيه.
مهسهله ن جهوى لسهر ڤێ باوهريێنه كو روژا قيامهتێ ههيه و ل وێ روژێ دا وێ قهدر و قيمه ت ژ وارا بێت گرتن.
قورئانا پيروٌز ل ئايهتا 94 يا سورهتێ «بقره»دا كه ره م دكت:
(قُلْ إنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الاْخِرَةُ عِنْدَاللَّهِ خَالِصَة مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِين).
بێژهوان، ئهگهر هون گومان دكن ئاخره ت ب سودا هه وهيه و خهلكێ ديتر بههره تێدا نينه، نخوه بلا هه وه بڤێت هون بمرن، ئهگهر هون راست دبێژن.
يانى باوهريا ب روژا قيامهتێ، كو هه وهژى باوهرى پێ ههيه، حهقه، ئاخره ت ههيه، ئهما ژ هه وهره كو هون خوهيێ كارێن نه دورستن، زهرهره و نه ب سودا هه وهيه، وه ئه ڤێ هون بخوه ژى دزانين، ههينه، هه وه وێ بڤيا هون زوكا بمرن داكو زوتر هون بگهێن خوهشيا ئاخرهتێ.
ئهما چهند گوتن و كهلامێ پێخهمبهر(صلى الله عليه وآله) دهرحهقێ ئاخرهتێ دا:
«مَنْ حَرَصَ عَلَى الاْخِرَةِ مَلَك وَ مَنْ حَرَصَ عَلَى الدُّنْيا هَلَكَ».
يانى: كهسێ پێ ئاخرهتێ بكه ڤت وێ بدهستخوه ڤه بينت، وه كهسێ پێ دنيايێ بكه ڤت وێ لهلاكێ بچت.
«إعْمَلْ لِدُنْيَاكَ كَأَنّكَ تَعِيشُ اَبداً، وَ كُنْ لاِخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَمُوتُ غَداً - بو دنيا خوه وهرهنگ بخهبته، ههروهكوو تودێ ههرو ههر ل دنيايێ دا بژى، وه بو ئاخرهتا خوه ژى وهرهنگ ژ دل خهباتێ بكه، ههروهكو تو دێ صبههى بمرێ».
«مَنْ أَكْثرَ ذِكْرالاْخِرَة قَلَّتْ مَعْصِيَتُهُ - كهسێ گه له ك دهرحهقێ ئاخرهتێ دا بفكرت وێ گونهه و نه باشيێن و ى كێم ببن».
«مَنْ لَمْ يُؤْثرِ الاْخِرَةَ عَلَى الدُّنْيا لا عَقْلَ لَهُ».
يانى: كهسێ ئاخرهتێ سهر دنيايێ را نهگرت، عهقلێ وى تنه.
«ذِكْرُ الاْخِرَةِ شِفَاءٌ وَ ذِكْرُ الدُّنْيا أَدْوَء الاْدْواء - فكر و هزرا ئاخرهتێ شفايه و فكر و هزرا دنيايێ مهزنترين دهرد و بهلايه».
پێخهمبهر(صلى الله عليه وآله) ل حهديسه ك ديتر دا كه ره م دكت: «ئه و كهسێ مهزنترين خهماوى ئاخرهتا وى بت، خودێ وێ ئه وى نه موحتاج بكت و دلێ وى دهولهمهند بكت و دنيا وى ژى ئاڤا بكت. ئهما ئه و كهسێ مهزنترين خهما وى دنيا وى بت، خودێ وێ ئه وى چاڤ برسى بكت و ژ غهيرى وى چهندێ ژێره هاتى ڤه قهتاندن و تهقدير كرن ژى ب دهستڤه نايێت».